STRESS (2/2002)
Drijfveer of struikelblok?
Iedereen komt al dan niet geregeld in situaties terecht die als stresserend worden ervaren. Maar het modewoord 'stress' is een vlag die vele ladingen dekt.
Net daarom bestaat ook het risico dat de onderliggende problemen onopgelost blijven en dat ze een bron zijn van permanent psychisch en lichamelijk lijden.
Tik het woordje 'stress' in op de pagina van eender welke zoekrobot op het internet. Wedden dat u miljoenen sites gepresenteerd krijgt als resultaat van uw zoekopdracht? De indruk ontstaat dat wie dezer dagen niet gebukt gaat onder de nodige dosis stress, tot de outcasts van de maatschappij mag gerekend worden. "Ik heb stress" is verworden tot een dooddoener van formaat, die te pas en te onpas wordt gebruikt en zowel positief als negatief kan worden geïnterpreteerd. Wie deze woorden in de mond neemt, mag dan al enerzijds een stukje van zijn gemoedsgesteldheid blootleggen, anderzijds verhult hij ook de werkelijke problemen die op hem wegen.
Stress is immers een heel breed fenomeen, dat door tal van factoren en gebeurtenissen kan worden veroorzaakt. Bovendien is de reactie op die oorzaken (de zogenaamde stressoren) bij elk individu verschillend. Wat door de ene als stresserend wordt ervaren, zal door de andere als een uiterst draaglijke en uitdagende toestand van spanning worden beschreven.
Daarmee is meteen gezegd dat dé mirakeloplossing voor stress niet bestaat. Wie er overspannen bijloopt, zal pas dan soelaas vinden als hij de precieze oorzaken van zijn eigen stressgevoelens kan duiden en er, eventueel via professionele hulp, voor kan zorgen dat hun stresserende werking wordt geneutraliseerd.
Stress is niet per se slecht
In de juiste dosis is het veeleer een stimulans dan een hinderpaal. Stress vertelt ons lichaam dat er een uitdaging wacht of dat er iets fout loopt en dat we die fout moeten corrigeren. In die vorm is stress een belangrijk signaal, dat we nodig hebben om problemen op te lossen en om prestaties te leveren. Niet iedereen die zich geregeld gestresseerd voelt, hoeft dus onmiddellijk een aanval op zijn psychische en/of fysieke integriteit te vrezen. In de psychologie noemt men deze goede vorm van stress ook wel roze stress.
Helaas is het incasseringsvermogen van de mens niet onbeperkt. Op een bepaald moment is de maat vol en gaat roze stress over in zwarte stress. Te veel stress brengt met zich mee dat er continu een verhoogd spanningsgevoel is met als gevolg dat de prestaties verminderen en men uiteindelijk uitgeput raakt.
Waar precies het keerpunt ligt, verschilt van individu tot individu. Het hangt af van iemands voorgeschiedenis, geestelijke weerbaarheid en interpretatie van de situatie. Het komt er met andere woorden op aan een goed beeld te krijgen van de dosis die u zelf kunt verdragen zonder onderuit te gaan.
|
Plots of permanent in overdrive
Doorgaans maakt men ook een onderscheid tussen acute en chronische stress. De eerste vorm komt het meest voor en ontstaat door een plotse verhoging van de druk op een individu. Het is de stress die opduikt als je baas je op de valreep een hoop werk in de schoenen schuift, als je partner je 's avonds verwelkomt met een sermoen, enz. Op voorwaarde dat dergelijke situaties beperkt blijven, kan dit soort stress stimulerend en prestatiebevorderend werken. Een teveel ervan werkt evenwel uitputtend.
Chronische stress is altijd nefast, zowel voor de geest als voor het lichaam. Het is een gevoel van stress dat mensen dag in dag uit, jaar in jaar uit met zich meedragen. Deze vorm van stress ontstaat bijvoorbeeld uit het gevoel zich gevangen te weten in een ongelukkige relatie of huwelijk of in een weinig gewaardeerde job. Chronische stress treedt op als de persoon in kwestie geen uitweg meer uit de ellende ziet maar desalniettemin blijft verderleven in dezelfde situatie.
Extra problematisch is dat men op den duur gewend raakt aan chronische stress. Anders dan bij acute stress, die het individu plots voor een nieuwe uitdaging plaatst, leidt chronische stress veel minder tot een confronterende bewustwording.
|
|
Triggers in en buiten jezelf
Het lijstje van mogelijke oorzaken van stress (ook stressoren genoemd) is onbeperkt. Men maakt grofweg een onderscheid tussen:
· interne stressoren: hiermee bedoelt men verplichtingen die men zichzelf oplegt, eisen die men zichzelf stelt, zelfkritiek, gevoelens die men cultiveert enz.
· externe stressoren: deze stress wordt veroorzaakt door factoren of gebeurtenissen uit onze omgeving. Vooral dit lijstje van stressoren is eindeloos lang. We geven slechts enkele voorbeelden: slechte verstandhouding met een collega op het werk, de dood van een vriend, een echtscheiding, de verhuis naar een nieuwe stad, ongewild sexueel contact, een natuurramp, een verkeersongeluk, enz.
|
|
Signalen van stress
Een stresserende situatie veroorzaakt in het lichaam van degene die ze beleeft een aantal typische reacties die de alertheid verhogen: de hartslag en de ademhaling versnellen, de bloeddruk stijgt, de spieren spannen zich en de zintuiglijke waarneming verscherpt. Die reacties komen tot stand onder invloed van specifieke hormonen (cortisol en adrenaline) en stoffen in de hersenen. Het normale verloop van bepaalde lichaamsfuncties (zoals de spijsvertering en de voortplanting) geraakt in een situatie van stress verstoord.
Eén en ander kan ertoe lijden dat de gestresseerde op verschillende vlakken hinder ondervindt.
Hartkloppingen, druk achter het borstbeen, geringe eetlust, flatulentie, krampen, diarree, impotentie, gewijzigde menstruatiecyclus, gespannen spieren, hoofdpijn en huiduitslag zijn enkele veel voorkomende fysieke symptomen.
Ook het emotionele evenwicht dreigt te worden verstoord. Dit uit zich bijvoorbeeld in snelle stemmingswisselingen, het onvermogen om emoties en sympathie uit te drukken jegens anderen, mijdgedrag, vermoeidheid, concentratiestoornissen en prikkelbaarheid.
Tot slot kan een verandering in het gedrag erop wijzen dat een persoon lijdt aan stress, zoals bij mensen die plots meer gaan roken of drinken, meer kalmeermiddelen innemen, meer of juist minder eten, problemen hebben met het inslapen, enz.
|
|
Ziek van de stress
Honderden studies werden reeds uitgevoerd om aan te tonen dat stress een negatieve invloed heeft op de gezondheid van de mens. Sommige onderzoeken treden niet in detail en spreken van een algemene negatieve invloed. Ze gaan ervan uit dat stress een directe impact heeft op het immuunsysteem, waardoor allerlei ziektes sneller tot ontwikkeling kunnen komen. Andere studies zijn meer specifiek en proberen typische stressgerelateerde aandoeningen te beschrijven. Wij gaan kort in op de meest bestudeerde gevallen: maag- en darmzweren en hartziektes.
|
|
Maagzweren
Tot zowat 20 jaar geleden was men het er in de medische wereld over eens dat stress een hoofdrol speelde in het ontstaan van maagzweren. Toen men evenwel ontdekte dat een bacterie, met name Helicobacter pylori, het ontstaan van maagzweren in de hand werkte, werd de stresshypothese vrijwel volledig gebannen. Wie last had van een maagzweer, kon voortaan kuren met antibiotica om zijn probleem op te lossen.
Recente studies zien zich verplicht ten dele terug te grijpen naar stress om maagzweren te verklaren. Immers, er is enerzijds gebleken dat 80 % van de bevolking drager is van Helicobacter pylori zonder last te hebben van maagzweren. Anderzijds is 30 % van de mensen die een maagzweer krijgen geen drager van de bewuste bacterie.
Er zijn dus nog andere factoren die een rol spelen in het ontstaan van een maagzweer.
Aangezien het gestresseerde lichaam vaak meer maagzuur produceert, waardoor de beschermende laag van de maag wordt aangevreten, is de hypothese dat stress de ontwikkeling van maagzweren kan beïnvloeden, de genezing ervan kan verhinderen en ervoor kan zorgen dat ze terugkomen, erg realistisch.
Stress wordt overigens meer en meer in verband gebracht met een hele reeks andere maag- en darmstoornissen.
|
|
Hartaandoeningen
De relatie tussen hart- en vaatziekten en stress behoort tot de meest bestudeerde. Men is het er in de medische wereld alvast over eens dat bij mensen die een verhoogd risico hebben op cardiovasculaire aandoeningen of die er al aan lijden, stress het ontstaan van hartritmestoornissen, hartaanvallen en hartkrampen kan versnellen.
De resultaten van een recent onderzoek in een Antwerps ziekenhuis zijn in dat kader overigens frappant: patiënten die vóór en na een hartoperatie psychologische steun kregen, hadden 80 % meer kans te overleven en te genezen dan patiënten die dezelfde soort van operatie ondergingen, maar niet op psychologische steun konden rekenen.
|
|
Op het ritme van de onthaasting
De wetenschap dat er goede en slechte stress is, levert voor de gestresseerde persoon natuurlijk weinig op. Zijn vraag luidt in de eerste plaats: hoe geraak ik weer van de verterende stress verlost?
Mensen die van nature erg gevoelig zijn voor stress zullen vaker met die vraag worden geconfronteerd dan anderen en meer inspanningen moeten leveren om de problemen te overwinnen. Maar ook bij erg stressbestendige mensen ontstaat stress vaak uit een veelheid van factoren, die soms niet meer te ontwarren zijn.
In eerste instantie kan men natuurlijk proberen de lichamelijke symptomen van stress (zoals snelle ademhaling en overdreven spierspanning) onder controle te krijgen. Dat kan ondermeer via relaxatietechnieken, ademhalingsoefeningen en sport.
De psychische spanning wordt gekanaliseerd waardoor men weer kalmer wordt, rustiger gaat nadenken en de zaken op een rijtje zet. Daarmee is evenwel niet gegarandeerd dat de stress en al zijn onderliggende oorzaken ook voor goed van de baan zijn. Ook de bron van stress moet worden aangepakt en in sommige gevallen is professionele hulp daarvoor vereist.
|
|
Relaxatietechnieken
Ontspanning en relaxatie alleen doen niet van stress genezen, maar ze maken de gestresseerde persoon wel beter voorbereid om praktische problemen aan te kunnen die vaak met stress gepaard gaan.
Voorwaarde is wel dat de ontspanningsoefeningen met enige regelmaat worden gedaan (liefst elke dag).
Enkele voorbeelden:
· ademhalingsoefeningen: wie gestresseerd is, heeft een korte en weinig diepe ademhaling. Bij die ademhaling wordt voornamelijk de borstkas betrokken. De zuurstof dringt niet door tot in het onderste deel van de longen.
Het alternatief is de buikademhaling, waarbij ook het middenrif en de buikholte worden gemobiliseerd. De ademhaling zal hierdoor geleidelijk aan rustiger en trager worden, maar ook dieper en intenser.
· progressieve spierontspanning: het afwisselend opspannen en ontspannen van de verschillende spiergroepen in handen, armen, gezicht, schouders, rug, borstkas, buik en benen heeft een kalmerende werking.
|
|
Hoe chronische stress aan te pakken?
Zoals gezegd is chronische stress vaak een sluipend gif. Een eerste belangrijke stap voor wie er het slachtoffer van wordt, is bijgevolg te erkennen dat men aan deze vorm van stress lijdt. Daarna is het belangrijk na te gaan welke de precieze oorzaken zijn die deze permanente toestand van spanning teweegbrengen. Dat is lang niet altijd evident, want het gebeurt vaak dat mensen de oorzaken van hun stress op een foute manier duiden, omdat ze angst hebben om de werkelijke redenen onder ogen te zien of omdat soms een heel kluwen van oorzaken een heldere kijk onmogelijk maakt.
Als u de indruk hebt erg gebukt te gaan onder stress, kunt u misschien proberen een stressdagboek bij te houden. Daarin moeten alle situaties beschreven worden die als stresserend worden ervaren. Het is belangrijk te analyseren wie in die stresserende gebeurtenissen betrokken was, hoe u reageerde en welke reactie u liever zou hebben gehad, wat u zichzelf aanpraatte in deze situatie, wat er in uw lichaam gebeurde, enz. Na een aantal weken zo'n dagboek te hebben bijgehouden, komen misschien types van incidenten en types van personen bovendrijven die nauw met uw stressgevoelens gelinkt zijn. Op basis daarvan kunt u dan een strategie uitwerken om tegen de stress ten strijde te trekken.
Het spreekt vanzelf dat niet iedereen de kracht en het doorzicht zal hebben om zijn eigen situatie tot in de puntjes te analyseren en een remedie te vinden. Professionele hulp van een psycholoog of van een psychiater zal in bepaalde gevallen meer dan welkom zijn
|
|
Alarmsignalen
- innerlijke onrust, hoge hartslag, snelle ademhaling, gespannen spieren
- maagproblemen, krampen, diarree
- lusteloosheid
- slaapstoornissen
- concentratiestoornissen
- sociaal isolement
- mijdgedrag
- stemmingswisselingen
|
|
Stressgerelateerde aandoeningen
- Maag- en darmproblemen
- Hartziektes
|
|
Oplossingen
- relaxatie, meditatie, yoga
- ademhalingsoefeningen
- stressdagboek
- therapie
|
|
7 Anti-stress tips voor elke dag
- Praat over problemen op het moment dat ze opduiken. Stapel ze niet op in uzelf.
- Luister naar de signalen van uw lichaam.
- Probeer stress te kanaliseren door te bewegen (sport, dans, ...).
- Reserveer enkele ogenblikken per dag voor complete privacy.
- Probeer tegenover een dwangmatige doemgedachte steeds een positieve gedachte te plaatsen.
- Laat u meeslepen door de humor van de situaties waarin u verzeild geraakt.
- Perfectionisme is prima, maar iedereen kent zijn beperkingen. Laat uw geluk niet afhangen van een kleine steek die u laat vallen.
|
|
